Con đường biện chứng của quá trình nhận thức chân lý? Ý nghĩa phương pháp luận đối với đổi mới tư duy lý luận ở nước ta hiện nay?

Con đường biện chứng của quá trình nhận thức chân lý? Ý nghĩa phương pháp luận đối với đổi mới tư duy lý luận ở nước ta hiện nay?

Con đường biện chứng của quá trình nhận thức chân lý? Ý nghĩa phương pháp luận đối với đổi mới tư duy lý luận ở nước ta hiện nay?

Lời giải

Trong tác phẩm “Bút ký triết học”, V.I. Lênin đã chỉ rõ: “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng tới thực tiễn – đó là con đường biện chứng của quá trình nhận thức chân lý”[1].

Trực quan sinh động (nhận thức cảm tính) là giai đoạn đầu của quá trình nhận thức; chủ thể gắn liền với khách thể, với trình độ phản ánh đi .vào các mặt, các bộ phận bên ngoài của sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan, là cơ sở cho quá trình nhận thức tiếp theo, với các hình thức phản ánh là cảm giác, tri giác, biểu tượng.

Tư duy trừu tượng (nhận thức lý tính) là giai đoạn cao của quá trình nhận thức, phản ánh bản chất, quy luật bên trong của sự vật, hiện tượng; chủ thể không gắn liền với khách thể, phản ánh một cách tự giác, gián tiếp trong tư duy; bao gồm các hình thức như khái niệm, phán đoán, suy luận…

Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, con người phải tiến hành các thao tác tư duy như so sánh, phân tích, tổng hợp, trừu tượng hóa, khái quát hóa… Từ nhận thức cảm tính đến nhận thức lý tính là một bước phủ định biện chứng của quá trình nhận thức.

Nhận thức cảm tính (trực quan sinh động) và nhận thức lý tính (tư duy trừu tượng) là hai giai đoạn khác nhau của nhận thức, nhưng thống nhất với nhau. Nhận thức cảm tính đem lại những tri thức phong phú, đa dạng, sinh động, trực tiếp về sự vật, làm cơ sở, tiền đề cho nhận thức lý tính. Nhận thức lý tính giúp con người hiểu sự vật sâu sắc hơn, đầy đủ hơn, tác động trở lại quá trình nhận thức cảm tính, bảo đảm cho quá trình này được nhanh, chính xác và đúng hướng. Vì vậy, cần chống chủ nghĩa duy cảm (tuyệt đối hóa vai trò của nhận thức cảm tính), chống chủ nghĩa duy lý (tuyệt đối hóa vai trò của nhận thức lý tính).

Từ tư duy trừu tượng trở về thực tiễn là một giai đoạn của quá trình nhận thức, cả nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính đều phải luôn dựa trên cơ sở thực tiễn và trở về phục vụ thực tiễn; qua đó, bảo đảm được chức năng, ý nghĩa của nhận thức. Từ nhận thức lý tính, tri thức lý luận phải được đưa trở về thực tiễn mới luôn được phát triển. Thực tiễn đặt ra những yêu cầu mới cho lý luận tiếp tục làm sáng tỏ, thông qua đó có bước phát triển. Qua thực tiễn, tri thức lý luận mới được kiểm nghiệm tính đúng đắn hoặc sai lầm. Những tri thức phù hợp với thực tiễn, đem lại hiệu quả cho hoạt động thực tiễn sẽ trở thành chân lý.

Từ nhận thức lý tính trở về thực tiễn, con người không chỉ có tri thức lý luận, mà còn phải có tình cảm, ý chí, phải có kinh nghiệm hoạt động thực tiễn nhất định. Đây là bước phủ định của phủ định trong quá trình nhận thức.

Sự nghiệp đổi mới ở nước ta được bắt đầu bằng đổi mới tư duy lý luận. Thực chất đổi mới tư duy lý luận ở nước ta hiện nay là trở về với tư duy biện chứng duy vật, khắc phục tư duy siêu hình, giáo điều, kinh nghiệm.

Con đường biện chứng của quá trình nhận thức là cơ sở khoa học chỉ ra yêu cầu và phương pháp cho quá trình đổi mới tư duy như: sự thống nhất giữa lý luận – thực tiễn, tính liên tục của quá trình nhận thức, mối quan hệ giữa tổng kết thực tiễn – phát triển lý luận, v.v… Đồng thời, biện chứng quá trình nhận thức là cơ sở khoa học để quán triệt nguyên tắc thông nhất giữa lý luận và thực tiễn, phê phán chủ nghĩa giáo điều và chủ nghĩa kinh nghiệm.

[1] v.l. Lênin, Toàn tập, tập 29, Nxb tiến bộ, Mátxcơva, 1981, tr. 179.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *